Từ bao đời nay, hình ảnh chiếc nón lá đã gắn liền với người nông dân Thọ Long trong mỗi buổi ra đồng, mỗi phiên chợ quê hay trong những ngày nắng mưa vất vả. Chiếc nón không chỉ che nắng, che mưa mà còn là người bạn đồng hành thầm lặng của người lao động, góp phần bảo vệ sức khỏe và tạo nên vẻ đẹp mộc mạc, duyên dáng của người phụ nữ thôn quê.

Ở các thôn trong xã, nghề làm nón lá được hình thành từ rất sớm. Theo lời kể của các bậc cao niên, nghề đã được truyền lại qua nhiều thế hệ trong từng gia đình, từng dòng họ. Trải qua bao biến động của thời gian, dù có lúc thăng trầm, nhưng người dân nơi đây vẫn kiên trì bám nghề, coi đó là “cần câu cơm” và cũng là niềm tự hào của quê hương.

Để làm nên một chiếc nón lá đạt chất lượng, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu, đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ và kinh nghiệm lâu năm. Trước hết là khâu chọn lá. Lá dùng để chằm nón phải là lá non, đều, không rách, không thâm, được phơi và sấy kỹ để đảm bảo độ bền, giữ được màu trắng tự nhiên. Tiếp đến là công đoạn là lá cho phẳng, sắp lá lên khuôn, chằm nón bằng kim chỉ. Mỗi mũi kim phải đều tay, thẳng hàng để chiếc nón vừa đẹp mắt, vừa chắc chắn. Sau khi chằm xong, nón được khâu viền, gắn quai, quét dầu thông hoặc dầu bóng để chống thấm nước, tăng độ bền và tạo độ sáng cho sản phẩm. Từng chiếc nón hoàn chỉnh là kết tinh của hàng giờ lao động cần mẫn, là mồ hôi, công sức và cả tâm huyết của người làm nghề.

Nghề làm nón lá đã và đang tạo việc làm ổn định cho nhiều lao động tại các thôn trong xã, đặc biệt là phụ nữ và người cao tuổi. Những lúc nông nhàn, người dân tranh thủ ngồi chằm nón tại nhà để tăng thêm thu nhập, cải thiện đời sống gia đình. Dù thu nhập không quá cao, nhưng nghề nón mang lại sự ổn định, giúp nhiều hộ dân “ly nông nhưng không ly hương”, góp phần giữ chân lao động tại địa phương.

Không chỉ phục vụ thị trường trong xã , trong tỉnh, nón lá Thọ Long còn được thương lái thu mua, đưa đi tiêu thụ tại nhiều địa phương lân cận. Nhờ đó, sản phẩm nón lá của xã ngày càng được nhiều người biết đến và tin dùng.

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, khi nhiều nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, việc người dân các thôn xã Thọ Long vẫn bền bỉ giữ nghề làm nón lá có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương. Mỗi chiếc nón không chỉ là sản phẩm thủ công đơn thuần mà còn là “sứ giả văn hóa”, mang theo câu chuyện về con người, quê hương và truyền thống lao động cần cù của người dân Thọ Long.

Chính quyền địa phương đã và đang quan tâm, tạo điều kiện hỗ trợ người dân duy trì và phát triển làng nghề, gắn sản xuất nón lá với xây dựng nông thôn mới, phát triển du lịch trải nghiệm, quảng bá sản phẩm OCOP, góp phần nâng cao giá trị và từng bước xây dựng thương hiệu nón lá Thọ Long trong thời gian tới.

Giữ nghề là giữ hồn quê. Những chiếc nón lá mộc mạc ở các thôn tại các xã Thọ Long hôm nay vẫn đang ngày ngày được làm ra từ đôi bàn tay chai sạn nhưng khéo léo của người thợ quê. Trong từng mũi kim, sợi chỉ là tình yêu nghề, là ký ức của cha ông và là niềm tin về một tương lai bền vững cho làng nghề truyền thống.

Giữa sự cạnh tranh ngày càng gay gắt của các sản phẩm công nghiệp hiện đại, nón lá truyền thống ở các thôn xã Thọ Long vẫn giữ được chỗ đứng bền vững nhờ chất lượng chắc bền, form dáng đẹp, khả năng che nắng, che mưa hiệu quả và vẻ đẹp mộc mạc rất riêng. Những người thợ lành nghề cùng làng nghề được gìn giữ và phát triển qua nhiều thế hệ đang trở thành cầu nối để hình ảnh chiếc nón lá Thọ Long tiếp tục lan tỏa.

Nón lá Thọ Long vì thế không chỉ đơn thuần là một sản phẩm thủ công, mà còn là biểu tượng của ký ức làng quê, của sự kế tục truyền thống và niềm tin bền bỉ vào những giá trị văn hóa tốt đẹp đang được nâng niu, gìn giữ và truyền lại qua từng thế hệ. Nghề làm nón lá ở Thọ Long không chỉ là sinh kế, mà còn là biểu tượng của tinh thần cần cù, sáng tạo và lòng tự hào quê hương – những giá trị đang được gìn giữ và tiếp tục lan tỏa giữa dòng chảy không ngừng của thời gian.

Năng Tiến, Trung tâm Cung ứng Dịch vụ công xã