(Toàn cảnh buổi hội thảo)

Dự Hội thảo có các đồng chí Vũ Thị Thanh Xuân - Phó ban công tác nông dân, phó ban quản lý dự án tỉnh; Lê Thị Hương, Cán bộ Viện nông nghiệp Thanh Hóa, chuyên gia dự án; Hoàng Thị Dung - phó ban công tác nông dân, điều phối viên dự án; Nguyễn Thị Hòe- chuyên viên ban công tác nông dân, cán bộ hỗ trợ kỹ thuật Đại diện ban quản lý dự án xã; Lê Như Quang - UV BTV, chủ tich UB MTTQ xã, trưởng ban quản lý dự án xã; Nguyễn Thị Hồng - chủ tịch HND xã, phó ban quản lý dự án ; Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã; Bí thư chi bộ thôn Hội Hiền cùng 20 hộ nông dân trực tiếp tham gia mô hình.

Vụ Mùa năm 2026, mô hình được triển khai tại xứ đồng Ngoãn Lộn, thôn Hội Hiền với 20 hộ tham gia, diện tích 2,3 ha. Đây là địa bàn có truyền thống sản xuất lúa, song trước đây người dân chủ yếu canh tác theo kinh nghiệm, có thói quen giữ nước thường xuyên, bón phân theo tập quán và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi phát sinh sâu bệnh.

Thông qua dự án, các hộ được hướng dẫn áp dụng đồng bộ các biện pháp canh tác lúa thân thiện với môi trường, trọng tâm là tưới ướt - khô xen kẽ (AWD), quản lý dinh dưỡng bằng bảng so màu lá lúa (LCC) và xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học, không đốt rơm rạ.

(Hộ bà Hoàng Thị Thủy trực tiếp tham gia mô hình.)

Trong quá trình thực hiện, Ban Quản lý Dự án phối hợp với Hội Nông dân xã tổ chức 8 cuộc thăm đồng, thường xuyên theo dõi tình hình sinh trưởng, sâu bệnh, chế độ nước và dinh dưỡng của cây lúa, kịp thời hướng dẫn các hộ điều chỉnh kỹ thuật phù hợp.

( Hộ ô n g Đinh Văn Sáng trực tiếp tham gia mô hình.)

Đối với kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ, các hộ được lắp đặt ống theo dõi mực nước, chủ động rút nước trong giai đoạn lúa đẻ nhánh rộ, sau đó cấp nước trở lại khi mực nước xuống dưới ngưỡng phù hợp. Kết quả có 15/20 hộ thực hiện đúng quy trình, 5 hộ còn lại cũng đã giảm đáng kể tình trạng giữ nước liên tục trên ruộng.

Việc điều tiết nước hợp lý giúp ruộng có thời gian thông thoáng, bộ rễ phát triển tốt, cây lúa cứng, khỏe, hạn chế đổ ngã và góp phần giảm phát sinh khí mê-tan trong ruộng lúa.

Đối với dinh dưỡng, các hộ được hướng dẫn sử dụng bảng so màu lá lúa để xác định nhu cầu đạm, hạn chế bón thừa. Có 15 hộ đã nâng cao ý thức trong việc hạn chế bón thừa đạm và tăng cường bón phân cân đối, qua đó góp phần giảm chi phí sản xuất và hạn chế tác động đến đất, nguồn nước. Đặc biệt, 100% hộ mô hình được giám sát thực hiện không đốt rơm rạ, sử dụng chế phẩm sinh học Sumitri để xử lý rơm rạ tại ruộng. Qua đó, rơm rạ được tận dụng làm nguồn hữu cơ trả lại cho đất, đồng thời hạn chế khói bụi và ô nhiễm môi trường.

Một trong những kết quả nổi bật của mô hình là năng suất lúa cao hơn so với ruộng đối chứng có điều kiện sản xuất tương đồng. Qua theo dõi 4 ruộng trình diễn, năng suất ước đạt từ 260 - 300 kg/sào. Trong đó, hộ Hoàng Thị Vang đạt 280 kg/sào; hộ Đinh Văn Sáng đạt 285 kg/sào; hộ Hoàng Thị Thủy đạt 280 kg/sào và hộ Hoàng Văn Cao đạt 260 kg/sào. So với ruộng đối chứng, năng suất mô hình tăng khoảng 20 - 35 kg/sào, tương đương 10 - 14%.

Cùng với năng suất, chất lượng sinh trưởng của cây lúa trong mô hình cũng có nhiều điểm tích cực. Cây lúa phát triển tương đối đồng đều, thân cứng, số dảnh hữu hiệu cao; các ruộng trình diễn không xảy ra đổ ngã. Trong khi đó, ruộng đối chứng có khoảng 3% diện tích bị đổ ngã sau mưa rào kèm gió mạnh; cây có nhiều dảnh vô hiệu, bộ rễ bị đen và phát triển nông do duy trì ngập nước thường xuyên.

Hiệu quả kinh tế của mô hình cũng được thể hiện rõ. Tổng chi phí sản xuất của các hộ trình diễn dao động từ 1,85 - 1,9 triệu đồng, trong khi lợi nhuận đạt từ 360.000 - 650.000 đồng/sào. Việc giảm lượng phân đạm và thuốc bảo vệ thực vật, kết hợp quản lý nước hợp lý đã góp phần giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất. Đối với ruộng đối chứng, lợi nhuận của các hộ được theo dõi chỉ đạt từ 127.500 - 302.500 đồng/sào. Ruộng đối chứng còn sử dụng lượng đạm cao hơn, bón phân 2 - 3 lần, không áp dụng bảng so màu lá lúa và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật theo thói quen định kỳ hoặc khi thấy sâu bệnh.

Thông qua thực hiện mô hình, nhận thức của nông dân từng bước được nâng lên. Từ thói quen “tưới ngập, bón phân theo kinh nghiệm, đốt rơm rạ”, người dân từng bước chuyển sang phương thức “tưới ướt - khô xen kẽ, bón phân cân đối theo màu lá lúa, xử lý rơm rạ bằng chế phẩm sinh học”. Mô hình không chỉ hướng đến mục tiêu tăng năng suất, giảm chi phí mà còn góp phần xây dựng phương thức sản xuất nông nghiệp thân thiện với môi trường. Việc không đốt rơm rạ giúp hạn chế khói bụi, giảm ô nhiễm không khí và tận dụng nguồn phụ phẩm hữu cơ; kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ góp phần giảm thời gian ruộng ngập nước liên tục, qua đó hạn chế phát sinh khí mê-tan và giảm phát thải khí nhà kính. Trong quá trình triển khai, Hội Nông dân xã đã duy trì 9 tổ nhóm nông dân canh tác lúa thân thiện với môi trường với khoảng 450 thành viên, tổ chức tuyên truyền, sinh hoạt, trao đổi kinh nghiệm và hướng dẫn kỹ thuật cho hội viên.

Từ những kết quả bước đầu, Hội Nông dân xã Thọ Long định hướng tiếp tục duy trì và mở rộng mô hình trong vụ Chiêm Xuân năm 2027. Theo kế hoạch, diện tích mô hình dự kiến được mở rộng từ 20 hộ, 2,3 ha lên trên 100 hộ với tổng diện tích khoảng 12 ha, tập trung tại xứ đồng Ngoãn Lộn, thôn Hội Hiền. Cùng với đó, tiếp tục tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật, duy trì các tổ nhóm nông dân, thành lập các tổ giám sát kỹ thuật cộng đồng và tăng cường liên kết với hợp tác xã, doanh nghiệp trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm.

Hội thảo đánh giá kết quả mô hình là dịp để cán bộ chuyên môn và các hộ nông dân trực tiếp trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đánh giá những kết quả đạt được cũng như những khó khăn trong quá trình thực hiện. Qua đó, tiếp tục hoàn thiện quy trình kỹ thuật và từng bước nhân rộng phương thức canh tác lúa tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả kinh tế, giảm phát thải và thân thiện với môi trường trên địa bàn xã Thọ Long.

Việc triển khai và nhân rộng mô hình góp phần thực hiện định hướng phát triển nông nghiệp xanh, bền vững, nâng cao giá trị sản xuất và thu nhập cho người nông dân, đồng thời chung tay thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Nguyễn Tuyết, Trung tâm cung ứng dịch vụ công xã Thọ Long.